İstanbul’da yaşayanların son yıllarda en çok araştırdığı konulardan biri “binam depreme dayanıklı mı?” sorusu. Bu nedenle Google’da “İBB hızlı tarama testi”, “ücretsiz bina inceleme”, “belediye deprem testi”, “İBB bina tespiti başvurusu” gibi aramalar giderek daha fazla öne çıkıyor.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul’daki yapıların deprem risk durumunu ön değerlendirmeyle ortaya koymak amacıyla Hızlı Tarama ile Bina Tespiti Projesi yürütüyor. Bu hizmet ücretsiz olarak veriliyor. Ancak çok önemli bir ayrım var: İBB’nin hızlı tarama sonucu, 6306 sayılı Kanun kapsamında verilen resmi riskli yapı tespiti ile aynı şey değildir.
İBB Hızlı Tarama yöntemi nedir?
İBB’nin hızlı tarama çalışması, bir binanın deprem karşısındaki durumunu kısa sürede değerlendirmek ve İstanbul genelinde risk önceliklendirmesi yapmak için kullanılan bilimsel bir ön inceleme yöntemidir.
Çalışma sırasında bina hakkında çeşitli teknik bilgiler toplanır. Bunlar arasında binanın yüksekliği ve alanı, kolon ve perde boyutları, taşıyıcı sistem özellikleri, beton sertliği, donatı durumu, korozyon ve yapısal düzensizlikler bulunur. Elde edilen veriler bilgisayar ortamında analiz edilir ve bina için bir deprem güvenlik oranı ve risk değerlendirmesi oluşturulur.
Bu nedenle hızlı tarama, yalnızca dışarıdan binaya bakılarak yapılan basit bir gözlem değildir. Ekipler binaya gelerek yerinde teknik inceleme yapar.
İBB hızlı tarama testi ücretsiz mi?
Evet.
İBB, hızlı tarama yöntemiyle yürüttüğü bina inceleme çalışmasının vatandaşlara ücretsiz olduğunu açıkça belirtiyor.
Bu nedenle özellikle binasının durumu hakkında ilk fikir edinmek isteyen maliklerin doğrudan ücretli bir deprem performans analizi yaptırmadan önce değerlendirebileceği önemli bir kamu hizmetidir.
Ancak ücretsiz olması, bunun resmi riskli yapı raporunun yerine geçtiği anlamına gelmez.
Hızlı taramaya kim başvurabilir?
Başvuru için bütün kat maliklerinin toplantı yaparak çoğunluk kararı alması gerekmiyor.
İBB’nin açıklamasına göre:
bir kat maliki, yetkili kişi veya kiracı
başvuruda bulunabilir. Bununla birlikte incelemenin fiilen yapılabilmesi için binadaki ilgililerin çalışmaya itiraz etmemesi gerekiyor.
Bu yönüyle hızlı tarama, 6306 kapsamındaki resmi riskli yapı tespitinden farklı bir süreçtir.
Başvuru nasıl yapılır?
İBB’nin bu hizmet için ayrı bir Bina Tespiti internet sistemi bulunuyor.
Başvuru sırasında internet üzerinden genel olarak:
- malik tarafından başvuru yapılması,
- telefon ve e-posta bilgilerinin verilmesi,
- tapu görüntüsünün yüklenmesi,
- kimliğin ön ve arka yüzünün yüklenmesi
isteniyor.
2026 yılına ilişkin İBB hizmet standartlarında da web sitesi üzerinden yapılan başvurular için bu belgeler belirtilmiş durumda.
Başvuru adresi:
binatespiti.ibb.istanbul
İBB aynı sistem üzerinden hem yeni inceleme talebi alınmasına hem de daha önce yapılmış başvuruların ve sonuçların sorgulanmasına imkân veriyor.
Her bina hızlı tarama kapsamında mı?
Hayır.
İBB’nin güncel açıklamasına göre yöntem esas olarak:
2000 yılı öncesinde yapılmış,
konut kullanımındaki,
10 kata kadar betonarme çerçeve veya çerçeve + perde yapılarda
ve
5 kata kadar yığma yapılarda
uygulanabiliyor.
Betonarme yapılarda toplam yüksekliğin de 30 metreyi geçmemesi gerekiyor. Tünel kalıp, karma taşıyıcı sistemli veya bazı özel nitelikli binalar kapsam dışında kalabiliyor.
Dolayısıyla başvuru yapılması, her binanın mutlaka hızlı tarama yöntemiyle incelenebileceği anlamına gelmiyor.
Hızlı taramada karot alınıyor mu?
Bu konuda sıkça yanlış bilgiyle karşılaşılıyor.
İBB hızlı tarama çalışmasında karot numunesi alınmıyor.
Bunun yerine bazı kolonların sıvası kaldırılarak beton çekiciyle beton sertliği ölçülüyor. Donatı tespit cihazları kullanılıyor ve belirlenen yerlerde sınırlı sıyırma yapılarak donatı çapı ve korozyon durumu inceleniyor.
İBB ayrıca inceleme sırasında açılan bölgelerin daha sonra tadilat ekipleri tarafından onarıldığını belirtiyor.
İncelemenin sonucu ne anlama geliyor?
İBB’nin hızlı tarama yöntemi binaları deprem güvenliği açısından önceliklendirmek için kullanılıyor.
İBB’nin yayımladığı sınıflandırmada sonuçlar genel olarak şu şekilde ifade ediliyor:
| Sınıf | Risk değerlendirmesi |
|---|---|
| A | Düşük risk |
| B | Düşük risk |
| C | Orta risk |
| D | Yüksek risk |
| E | Çok yüksek risk |
Puanlama sisteminde A sınıfı 100 ve üzeri, B sınıfı 75–100, C sınıfı 50–75, D sınıfı 25–50 ve E sınıfı 0–25 aralığına karşılık geliyor.
Burada özellikle D veya E sınıfı çıkan bir binanın maliklerinin sonucu ciddiye alarak daha ayrıntılı teknik inceleme yaptırmayı değerlendirmesi önemlidir.
Ancak sonuç yine de tek başına 6306 kapsamında resmi riskli yapı kararı değildir.
İBB “riskli” derse bina hemen yıkılır mı?
Hayır.
İBB’nin hızlı tarama çalışması 6306 sayılı Kanun kapsamında değildir ve hukuken bir ön inceleme niteliğindedir. Dolayısıyla bu rapor nedeniyle otomatik olarak tapuya riskli yapı şerhi konulmaz, tahliye süreci başlamaz ve bina doğrudan yıkıma gitmez.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Hızlı taramada yüksek veya çok yüksek risk görülmesi, maliklere şu mesajı verir:
“Bu bina daha ayrıntılı incelenmeli.”
Kentsel dönüşüm sürecine 6306 sayılı Kanun kapsamında devam edilmek isteniyorsa ayrıca Bakanlık tarafından lisanslandırılmış kuruluşlardan resmi riskli yapı tespiti yaptırılması gerekir.
Hızlı tarama ile riskli yapı tespiti arasındaki fark nedir?
En basit haliyle:
İBB Hızlı Tarama = ön değerlendirme ve risk önceliklendirmesi
6306 Riskli Yapı Tespiti = hukuki sonuç doğuran resmi tespit
İBB hızlı taraması ücretsizdir ve ilk fikir edinmek için kullanılır.
6306 kapsamındaki riskli yapı tespiti ise lisanslı kurumlar tarafından mevzuata uygun teknik yöntemlerle yapılır. Tespit kesinleştiğinde tahliye, yıkım ve kentsel dönüşüm karar süreçleri bakımından hukuki sonuçlar doğabilir.
Dolayısıyla iki süreci birbirinin alternatifi gibi değil, farklı amaçlara hizmet eden iki ayrı araç olarak görmek gerekir.
Sonuca nasıl ulaşılır?
İBB’nin açıklamasına göre saha çalışmaları ve hesaplamalar tamamlandıktan sonra sonuç, başvuruda belirtilen e-posta adresine gönderiliyor.
Daha önce binasında hızlı tarama yapıldığını düşünen kişiler de İBB Bina Tespiti sistemi üzerinden inceleme sonucu için başvuru yapabiliyor.
İBB, başvuru ve sonuç sorgulama işlemlerini aynı portal üzerinden yürütüyor.
GH Hukuk Notu
İBB’nin ücretsiz hızlı tarama hizmeti, özellikle “Binamızın durumunu bilmiyoruz ve doğrudan resmi riskli yapı sürecini başlatmak konusunda henüz karar vermedik” diyen maliklerin ön bilgi edinmesi bakımından değerli bir araçtır.
Ancak hızlı tarama sonucunun düşük, orta veya yüksek risk çıkmasını tek başına bir kentsel dönüşüm kararı gibi değerlendirmemek gerekir.
Örneğin sonuç yüksek riskli çıkarsa, bundan sonraki aşamada yalnızca mühendislik değil;
imar durumu,
arsa payları,
maliklerin dönüşüm eğilimi,
Yarısı Bizden desteği,
müteahhit teklifleri,
riskli yapı tespitinin zamanlaması
birlikte değerlendirilmelidir.
Tersi de geçerlidir. Bir binanın hızlı taramada düşük veya orta risk grubunda yer alması, binanın deprem güvenliğinin ayrıntılı mühendislik analiziyle kesin biçimde kanıtlandığı anlamına gelmez.
Önce hızlı tarama mı, riskli yapı tespiti mi?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
Henüz dönüşüm kararı alınmamış ve maliklerin öncelikle binanın genel durumunu anlamak istediği yapılarda ücretsiz İBB hızlı taraması iyi bir başlangıç olabilir.
Ancak maliklerin dönüşüm konusunda zaten kararlı olduğu, teknik ve ekonomik hazırlıkların yapıldığı bir binada doğrudan 6306 kapsamındaki resmi riskli yapı tespitine geçilmesi daha uygun olabilir.
Bu nedenle hangi yöntemin seçileceği, binanın ve maliklerin dönüşüm sürecindeki mevcut aşamasına göre değerlendirilmelidir.
Sonuç olarak: İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin Hızlı Tarama ile Bina Tespiti hizmeti ücretsizdir ve İstanbul’daki binaların deprem risk durumunu ön değerlendirmeyle belirlemeyi amaçlar. Başvuru için bütün maliklerin çoğunluk kararı gerekmez ve işlem sırasında karot alınmaz. Ancak ortaya çıkan sonuç 6306 sayılı Kanun kapsamında resmi riskli yapı tespiti değildir ve tek başına tahliye veya yıkım sonucunu doğurmaz. Resmi kentsel dönüşüm sürecine geçilecekse ayrıca yetkili lisanslı kuruluşlar aracılığıyla riskli yapı tespiti yaptırılması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Binanın teknik durumu ve kentsel dönüşüm süreci somut yapının özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
